Máy toàn đạc điện tử là thiết bị có độ chính xác cao, được sử dụng thường xuyên trong khảo sát địa hình, bố trí công trình, đo hoàn công và nhiều công việc trắc địa khác. Trong quá trình sử dụng, máy thường xuyên tiếp xúc với bụi, độ ẩm, nhiệt độ cao, rung động và nguy cơ va đập. Vì vậy, bảo quản máy toàn đạc đúng cách không chỉ giúp thiết bị bền hơn mà còn góp phần duy trì độ ổn định và hạn chế những sai số do thiết bị bị ảnh hưởng sau thời gian dài làm việc.
Vì sao cần bảo quản máy toàn đạc đúng cách?
Máy toàn đạc tích hợp nhiều bộ phận chính xác như hệ thống quang học, bộ đo góc, EDM đo khoảng cách, bộ bù nghiêng, màn hình, bàn phím, pin và các linh kiện điện tử. Một cú va đập mạnh hoặc việc để máy trong môi trường ẩm kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của thiết bị.
Đặc biệt, máy vẫn có thể bật nguồn và đo được sau khi bị va đập nhưng một số thông số kỹ thuật có thể đã thay đổi. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng là:
Sử dụng đúng → vệ sinh đúng → vận chuyển đúng → bảo quản đúng → kiểm tra định kỳ.
1. Luôn sử dụng hộp máy khi vận chuyển
Sau khi kết thúc công việc, nên đặt máy vào hộp chuyên dụng của nhà sản xuất. Hộp máy không chỉ để chứa thiết bị mà còn giúp giảm ảnh hưởng của va đập, bụi bẩn và rung động trong quá trình di chuyển.
Không nên đặt máy trực tiếp trên sàn xe, cốp xe cùng các dụng cụ nặng hoặc để hộp máy có thể trượt, va đập liên tục khi xe di chuyển.
Khi vận chuyển đường dài, cần cố định hộp chắc chắn.
2. Không di chuyển xa khi máy vẫn gắn trên chân
Một thói quen thường gặp tại công trường là bê cả máy + chân máy sang trạm tiếp theo.
Với khoảng cách rất ngắn và theo đúng hướng dẫn vận hành của thiết bị, người dùng cần thao tác hết sức cẩn thận. Tuy nhiên, khi di chuyển xa hoặc địa hình phức tạp, phương án an toàn hơn là tháo máy khỏi chân, cho vào hộp rồi vận chuyển.
Việc vác máy đang gắn trên chân qua khu vực nhiều vật cản làm tăng nguy cơ va vào cột, tường, cây hoặc làm rơi cả thiết bị.
3. Không để máy dưới nắng nóng quá lâu
Công trường ngoài trời có thể có nhiệt độ rất cao. Không nên để máy phơi nắng trong thời gian dài khi không sử dụng, đặc biệt là đặt máy hoặc hộp máy trong ô tô đóng kín dưới trời nắng.
Nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến pin, màn hình, linh kiện điện tử và tuổi thọ của thiết bị.
Khi tạm ngừng đo, nên đưa thiết bị về khu vực có điều kiện phù hợp nhưng tránh thay đổi nhiệt độ quá đột ngột.
4. Xử lý đúng khi máy bị ướt
Nhiều máy toàn đạc có khả năng chống bụi và nước theo cấp bảo vệ mà nhà sản xuất công bố, nhưng điều đó không có nghĩa máy có thể ngâm nước hoặc cất ngay khi đang ướt.
Nếu máy làm việc dưới mưa hoặc bị ẩm, sau khi kết thúc nên:
Lau khô bên ngoài → đưa về môi trường khô thoáng → để thiết bị khô theo hướng dẫn → chỉ cất hộp khi bảo đảm không còn độ ẩm bất thường.
Không nên cất máy đang ướt vào hộp kín trong thời gian dài vì có thể tạo môi trường ẩm cho các chi tiết và hệ thống quang học.
5. Vệ sinh ống kính đúng cách
Ống kính là bộ phận cần được chăm sóc cẩn thận. Bụi, dấu vân tay hoặc dầu mỡ bám trên bề mặt có thể làm giảm chất lượng quan sát.
Không nên lấy áo, khăn thô, giấy vệ sinh hoặc tay lau trực tiếp lên kính.
Nên ưu tiên dụng cụ vệ sinh quang học phù hợp như bóng thổi bụi, chổi mềm và giấy/khăn lau kính chuyên dụng, đồng thời thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Nguyên tắc là loại bỏ bụi trước rồi mới lau nhẹ, tránh kéo các hạt bụi cứng trên bề mặt kính.
6. Không tự ý tháo máy
Máy toàn đạc là thiết bị chính xác. Người sử dụng không nên tự tháo ống kính, EDM, bộ bù, bàn độ, bo mạch hoặc các cụm cơ khí bên trong nếu không có chuyên môn và thiết bị kỹ thuật phù hợp.
Việc tự tháo máy có thể làm thay đổi các thông số hiệu chỉnh, gây hỏng gioăng bảo vệ hoặc phát sinh lỗi khó xử lý.
Nếu thiết bị xuất hiện dấu hiệu bất thường, nên đưa tới đơn vị kỹ thuật chuyên về thiết bị trắc địa.
7. Kiểm tra chân máy trước khi đặt thiết bị
Một chiếc máy tốt nhưng đặt trên chân máy lỏng vẫn tiềm ẩn rủi ro.
Trước khi lắp máy cần kiểm tra khóa chân, vít, đầu chân và độ ổn định của chân máy. Khi đặt trên đất mềm, phải bảo đảm các chân được cắm chắc.
Đặc biệt tại công trường có xe cơ giới, không nên đặt máy quá gần máy xúc, xe tải hoặc khu vực thường xuyên có người qua lại.
8. Không siết ốc quá mạnh
Các núm khóa và vi động trên máy được thiết kế để thao tác với lực vừa phải.
Không nên dùng lực quá lớn để khóa máy hoặc cố xoay khi cơ cấu đang bị khóa. Nếu cảm thấy một núm điều chỉnh bất thường, quá cứng hoặc bị kẹt, nên kiểm tra thay vì cố vặn.
Thao tác mạnh kéo dài có thể làm ảnh hưởng tới cơ cấu cơ khí bên trong.
9. Bảo quản pin đúng cách
Pin là bộ phận thường xuống cấp trước thân máy. Nên sử dụng pin và bộ sạc phù hợp với thiết bị, tránh để pin tiếp xúc với nhiệt độ cao, nước hoặc vật kim loại có khả năng gây chập cực.
Nếu máy không sử dụng trong thời gian dài, cần bảo quản và kiểm tra pin theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Không nên để pin hỏng, phồng hoặc có dấu hiệu bất thường tiếp tục sử dụng.
Khi đi công trình dài ngày, nên chuẩn bị pin dự phòng đã được kiểm tra.
10. Không để máy lâu ngày trong môi trường ẩm
Độ ẩm là một trong những yếu tố bất lợi đối với thiết bị quang – điện tử.
Kho bảo quản nên khô ráo, sạch, thông thoáng và tránh thay đổi nhiệt độ quá lớn. Không nên đặt hộp máy sát nền ẩm, gần khu vực hóa chất hoặc nơi có nguy cơ nước xâm nhập.
Có thể sử dụng chất hút ẩm phù hợp trong khu vực bảo quản, nhưng cần kiểm tra và thay thế khi đã mất khả năng hút ẩm.
11. Cẩn thận khi chuyển máy giữa hai môi trường nhiệt độ khác nhau
Ví dụ máy đang ở trong phòng điều hòa lạnh rồi được đưa ngay ra ngoài trời nóng ẩm. Sự thay đổi nhiệt độ có thể tạo ngưng tụ hơi nước trên hoặc trong thiết bị.
Tương tự, sau khi làm việc ngoài trời lạnh hoặc mưa, không nên lập tức đưa máy vào môi trường nóng rồi đóng kín.
Nên cho thiết bị có thời gian thích nghi với môi trường theo hướng dẫn bảo quản của nhà sản xuất.
12. Kiểm tra máy sau khi bị rơi hoặc va đập
Nếu máy bị rơi, chân máy đổ hoặc chịu va đập mạnh, không nên chỉ kiểm tra:
“Máy vẫn bật nguồn → vẫn đo khoảng cách → vậy là không sao.”
Một số sai lệch có thể không biểu hiện rõ bằng mắt.
Nên kiểm tra các yếu tố như dọi tâm, trục ngắm, bộ bù, độ chính xác góc và EDM theo quy trình kỹ thuật phù hợp. Với va đập nghiêm trọng, nên đưa máy tới cơ sở chuyên môn để kiểm tra.
13. Kiểm tra và hiệu chuẩn định kỳ
Máy toàn đạc cần được kiểm tra định kỳ để phát hiện những thay đổi có thể xuất hiện trong quá trình sử dụng.
Tần suất kiểm tra phụ thuộc vào cường độ sử dụng, môi trường công trường, yêu cầu dự án và khuyến cáo của nhà sản xuất. Không nên áp dụng một mốc thời gian cố định cho tất cả các máy và mọi công việc.
Đặc biệt nên kiểm tra khi:
Máy vừa bị va đập mạnh – sau sửa chữa – kết quả đo có dấu hiệu bất thường – trước dự án yêu cầu độ chính xác cao.
14. Sao lưu dữ liệu trước khi bảo dưỡng hoặc sửa chữa
Đây là bước nhỏ nhưng thường bị bỏ quên.
Trước khi gửi máy đi sửa chữa, nâng cấp firmware hoặc thực hiện thao tác có khả năng ảnh hưởng bộ nhớ, nên xuất và sao lưu toàn bộ dữ liệu công trình sang máy tính hoặc thiết bị lưu trữ phù hợp.
Dữ liệu đo đôi khi còn có giá trị lớn hơn chi phí sửa máy.
15. Checklist bảo quản máy toàn đạc sau mỗi ngày làm việc
| Nội dung kiểm tra | Yêu cầu |
|---|---|
| Thân máy | Sạch, không bám bùn đất |
| Ống kính | Sạch, không trầy xước |
| Máy bị ướt | Làm khô đúng cách trước khi cất |
| Pin | Kiểm tra và sạc phù hợp |
| Hộp máy | Khô, sạch |
| Chân máy | Khóa chắc, không hư hỏng |
| Dữ liệu | Đã lưu và sao lưu |
| Máy có va đập | Kiểm tra trước lần đo tiếp theo |
| Kho bảo quản | Khô ráo, sạch, an toàn |
Những sai lầm làm máy toàn đạc nhanh xuống cấp
Một số thói quen nên tránh gồm để máy lâu dưới nắng, cất máy khi còn ướt, để thiết bị trong cốp ô tô nóng, dùng khăn bẩn lau kính, vác máy trên chân qua quãng đường dài, siết núm khóa quá mạnh, sử dụng pin kém chất lượng, để hộp máy ở nơi ẩm và tiếp tục sử dụng ngay sau khi máy bị rơi mà không kiểm tra.
Tuổi thọ thiết bị không chỉ phụ thuộc vào thương hiệu. Hai máy cùng model nhưng cách sử dụng khác nhau có thể có tình trạng rất khác nhau sau vài năm.
Bảo quản máy toàn đạc theo nguyên tắc “5 tránh”
Có thể hướng dẫn kỹ thuật viên ghi nhớ rất đơn giản:
Tránh RƠI – Tránh NƯỚC/ẨM – Tránh NHIỆT CAO – Tránh BỤI BẨN – Tránh TỰ Ý THÁO MÁY.
Kết hợp thêm nguyên tắc:
Đo xong → vệ sinh → kiểm tra → sao lưu dữ liệu → cất hộp → bảo quản nơi khô ráo.
Dịch vụ kiểm tra, sửa chữa thiết bị tại Trắc Địa An Phát
Bảo quản đúng giúp giảm hư hỏng, nhưng thiết bị sử dụng lâu ngày vẫn cần được kiểm tra tình trạng và xử lý kỹ thuật khi xuất hiện sai lệch hoặc lỗi.
Trắc Địa An Phát hỗ trợ thiết bị trắc địa như máy toàn đạc điện tử, máy thủy bình, máy kinh vĩ, GNSS RTK và các phụ kiện đo đạc. Với máy có dấu hiệu đo không ổn định, bị rơi, va đập hoặc hoạt động bất thường, khách hàng nên kiểm tra trước khi tiếp tục sử dụng cho những công trình yêu cầu độ chính xác cao.
