Những Lưu Ý Cần Thiết Khi Thuê Máy Toàn Đạc Điện Tử

Thuê máy toàn đạc là giải pháp phù hợp với các đội trắc địa, kỹ sư xây dựng hoặc nhà thầu chỉ cần sử dụng thiết bị trong một thời gian ngắn. So với việc đầu tư máy mới, thuê thiết bị giúp giảm chi phí ban đầu và linh hoạt lựa chọn máy theo từng công trình. Tuy nhiên, máy toàn đạc là thiết bị đo chính xác, vì vậy nếu không kiểm tra kỹ trước khi nhận máy, người thuê có thể gặp tình trạng máy sai số, pin yếu, thiếu phụ kiện hoặc không đáp ứng yêu cầu công việc.

Dưới đây là những lưu ý quan trọng khi thuê máy toàn đạc điện tử.

1. Xác định công việc trước khi chọn máy

Không phải công trình nào cũng cần cùng một cấu hình máy. Trước khi thuê, nên xác định máy sẽ được sử dụng để đo địa hình, đo hiện trạng, bố trí tim trục, Stake Out, kiểm tra kết cấu, giao thông hay công trình dân dụng.

Nếu chủ yếu bố trí công trình, cần quan tâm đến độ chính xác góc và khả năng Stake Out. Nếu cần đo các vị trí khó đặt gương, nên lựa chọn model có đo khoảng cách không gương (Reflectorless) phù hợp.

Không nên thuê máy cấu hình quá cao nếu công việc không sử dụng hết tính năng, nhưng cũng không nên chọn máy rẻ nhất rồi thiếu chức năng khi ra công trường.

2. Kiểm tra độ chính xác góc

Máy toàn đạc thường có các cấp chính xác góc như 1″, 2″, 3″, 5″…, tùy model.

Công việc xây dựng thông thường và công việc yêu cầu độ chính xác cao sẽ có tiêu chí lựa chọn khác nhau. Vì vậy cần kiểm tra thông số của đúng model được giao, không chỉ dựa vào thương hiệu.

Nếu thuê cho các công việc đòi hỏi độ chính xác cao, nên trao đổi rõ yêu cầu kỹ thuật với đơn vị cho thuê trước khi nhận máy.

3. Kiểm tra sai số 2C và MO/M0

Đây là bước đặc biệt quan trọng đối với máy toàn đạc đã được sử dụng nhiều.

Sai số 2C liên quan đến điều kiện chuẩn trực/đường ngắm của máy và có thể kiểm tra thông qua quan sát ở hai vị trí bàn độ.

MO/M0 trong ngữ cảnh máy toàn đạc thường liên quan đến sai số chỉ số bàn độ đứng.

Trước khi nhận máy, nên thực hiện phép đo thuận kính – đảo kính trên một mục tiêu rõ ràng và kiểm tra kết quả theo quy trình của model.

Nếu giá trị vượt giới hạn cho phép của nhà sản xuất hoặc yêu cầu công việc, máy cần được kiểm tra, hiệu chỉnh trước khi đưa ra công trường.

4. Kiểm tra khả năng đo khoảng cách

Không nên chỉ bật máy lên thấy hoạt động rồi nhận.

Hãy thử đo khoảng cách tới một hoặc một số mục tiêu có điều kiện kiểm tra phù hợp. Nếu máy hỗ trợ đo không gương, cần thử cả chế độ này.

Đặc biệt lưu ý rằng thông số “đo không gương 500 m”, “1.000 m”… trên catalogue thường được xác định trong những điều kiện nhất định. Khoảng cách thực tế còn phụ thuộc vào màu sắc, độ phản xạ của bề mặt, góc tới, ánh sáng và điều kiện khí quyển.

Vì vậy, hãy ưu tiên khả năng đáp ứng công việc thực tế thay vì chỉ nhìn khoảng cách tối đa quảng cáo.

5. Kiểm tra bộ bù

Bộ bù giúp máy xử lý ảnh hưởng của độ nghiêng nhỏ trong phạm vi làm việc cho phép.

Khi thuê máy nên kiểm tra bọt thủy, cân bằng máy và trạng thái bộ bù. Có thể nghiêng nhẹ thiết bị trong phạm vi kiểm tra phù hợp để quan sát phản ứng của cảm biến/bộ bù theo hướng dẫn của model.

Nếu máy liên tục báo nghiêng bất thường dù đã cân bằng tốt, cần kiểm tra trước khi nhận.

6. Kiểm tra dọi tâm

Dọi tâm có vai trò đưa tâm máy trùng với điểm mốc ngoài thực địa. Hãy đặt máy trên chân, cân bằng rồi kiểm tra dọi tâm so với điểm đánh dấu. Sau đó có thể xoay máy để quan sát khả năng duy trì vị trí tâm theo quy trình kiểm tra thích hợp.

Sai số dọi tâm có thể gây ảnh hưởng đáng kể khi đặt trạm trên điểm khống chế hoặc bố trí công trình.

7. Kiểm tra hệ thống quang học

Quan sát qua ống kính và kiểm tra:

Ảnh có rõ không – điều quang có trơn không – lưới chữ thập có rõ không – ống kính có bị mờ, nấm hoặc đọng hơi nước không.

Một máy có ngoại hình đẹp chưa chắc hệ quang học đang ở trạng thái tốt.

Nếu hình ảnh khó lấy nét hoặc có hiện tượng bất thường trong ống kính, nên yêu cầu kiểm tra lại trước khi thuê.

8. Kiểm tra các vít vi động và chuyển động của máy

Thử xoay máy theo cả phương ngang và phương đứng. Các chuyển động cần ổn định, không có cảm giác kẹt hoặc độ rơ bất thường. Kiểm tra ốc khóa, vít vi động ngang, vít vi động đứng và ốc cân máy.

Đây là những bộ phận được sử dụng liên tục ngoài công trường nên tình trạng cơ khí ảnh hưởng trực tiếp đến thao tác ngắm chính xác.

9. Kiểm tra pin và bộ sạc

Pin yếu là một trong những vấn đề gây phiền toái nhất khi thuê thiết bị.

Trước khi nhận máy nên hỏi rõ: Có bao nhiêu pin? Pin sử dụng thực tế được bao lâu? Có sạc đầy không? Bộ sạc hoạt động bình thường không? Nếu dự án làm cả ngày hoặc ở khu vực xa nguồn điện, nên cân nhắc thuê thêm pin dự phòng.

Đừng chỉ nhìn biểu tượng pin 100% lúc nhận máy; với pin đã sử dụng lâu, dung lượng thực tế có thể giảm đáng kể.

10. Kiểm tra bộ nhớ và khả năng truyền dữ liệu

Nếu công việc cần đo nhiều điểm, cần thử chức năng tạo Job, lưu điểm, nhập tọa độ và xuất dữ liệu. Tùy model, máy có thể hỗ trợ các phương thức truyền dữ liệu khác nhau như USB, Bluetooth, cáp hoặc phần mềm riêng.

Nên thử xuất một file mẫu trước khi mang máy ra công trường. Điều này giúp tránh tình trạng đo xong hàng nghìn điểm nhưng không biết cách lấy dữ liệu ra.

11. Kiểm tra chương trình Stake Out

Nếu thuê máy để bố trí điểm, hãy thử chức năng Stake Out ngay khi nhận thiết bị. Có thể nhập một vài tọa độ thử, thiết lập trạm máy, định hướng và chạy chương trình bố trí. Đồng thời cần chắc chắn người vận hành hiểu đúng hệ tọa độ, trạm máy, điểm định hướng, chiều cao máy và chiều cao gương.

Một chiếc máy hoạt động hoàn toàn bình thường vẫn có thể cho kết quả sai nếu dữ liệu đầu vào hoặc quy trình thiết lập trạm bị sai.

12. Kiểm tra đầy đủ phụ kiện

Một bộ máy toàn đạc thuê có thể cần: Thân máy – hộp máy – pin – sạc – chân máy – sào gương – gương đơn hoặc gương mini – cáp truyền dữ liệu và các phụ kiện theo thỏa thuận.

Nên lập danh sách bàn giao cụ thể và kiểm tra tình trạng từng món.

Đây cũng là căn cứ quan trọng khi hoàn trả máy để tránh tranh chấp về phụ kiện bị thiếu hoặc hư hỏng.

13. Kiểm tra máy bằng điểm hoặc khoảng cách đã biết

Nếu có điều kiện, đây là một trong những bước đáng thực hiện nhất.

Thay vì chỉ kiểm tra máy trên bàn, hãy đo thử một số điểm hoặc khoảng cách có giá trị kiểm tra đáng tin cậy. Có thể thực hiện phép đo lặp để xem kết quả có ổn định hay không.

Với công trình đã có hệ thống điểm khống chế, sau khi đưa máy tới hiện trường nên kiểm tra trên điểm đã biết trước khi bắt đầu sản xuất số liệu.

Nguyên tắc đơn giản: Kiểm tra trước → đo sau.

14. Không tự ý hiệu chỉnh hoặc tháo máy

Nếu phát hiện máy có vấn đề, hãy liên hệ ngay với đơn vị cho thuê. Không nên tự tháo máy hoặc can thiệp vào hệ thống quang học, EDM và các bộ phận bên trong.

Một số model có chức năng Check & Adjust, nhưng việc thực hiện cũng cần tuân theo hướng dẫn kỹ thuật của đúng model và phạm vi được phép thao tác.

15. Thỏa thuận rõ trách nhiệm khi máy gặp sự cố

Trước khi thuê cần đọc kỹ các điều khoản liên quan đến rơi vỡ, vào nước, mất thiết bị, hỏng pin, hỏng phụ kiện và lỗi kỹ thuật phát sinh trong thời gian thuê.

Đồng thời nên thống nhất cách xử lý nếu thiết bị gặp lỗi không phải do người thuê, chẳng hạn đổi máy hoặc hỗ trợ kỹ thuật.

Điều khoản càng rõ ràng thì càng hạn chế tranh chấp khi trả thiết bị.

16. Hỏi rõ cách tính thời gian thuê

Cần thống nhất thuê theo:

Ngày – tuần – tháng – hay thời gian dự án.

Đồng thời hỏi rõ thời điểm bắt đầu tính phí, thời gian trả máy, chi phí phát sinh khi trả muộn và chi phí vận chuyển nếu có.

Nếu dự án kéo dài, nên so sánh chi phí thuê dài hạn với chi phí mua máy, bởi trong một số trường hợp thuê liên tục có thể không còn là phương án kinh tế nhất.

17. Ưu tiên nơi có hỗ trợ kỹ thuật

Đây là tiêu chí rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.

Ngoài công trường có thể phát sinh nhiều tình huống như không biết thiết lập trạm, sai định hướng, không nhập được tọa độ, không xuất được dữ liệu hoặc chưa biết sử dụng chương trình Stake Out.

Nếu đơn vị cho thuê có kỹ thuật hỗ trợ, những vấn đề này có thể được xử lý nhanh hơn và hạn chế thời gian ngừng việc.

Checklist nhanh trước khi nhận máy toàn đạc

Trước khi mang máy ra công trường, hãy kiểm tra theo trình tự:

Ngoại hình → cân bằng → dọi tâm → ống kính → 2C/MO → đo góc → EDM → đo không gương → bộ bù → vít vi động → pin → bộ nhớ → Stake Out → xuất dữ liệu → phụ kiện.

Sau khi đến công trình:

Đặt trạm → kiểm tra điểm đã biết → đo lặp → xác nhận kết quả → mới bắt đầu đo chính thức.

Quy trình kiểm tra vài phút có thể giúp tránh phải làm lại cả một ngày số liệu.

Nên thuê máy toàn đạc loại nào?

Nếu công việc chủ yếu là xây dựng dân dụng và bố trí thông thường, có thể lựa chọn một model phù hợp về độ chính xác, dễ thao tác và có đo không gương nếu công việc cần.

Nếu dự án yêu cầu độ chính xác cao, hãy ưu tiên máy có thông số góc và EDM đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, đồng thời được kiểm tra trước khi bàn giao.

Các thương hiệu thường gặp trên thị trường gồm Leica, Topcon, Sokkia, Nikon, GeoMax, Trimble, Hi-Target, FOIF, South, Ruide, STEC…

Không nên lựa chọn chỉ dựa vào thương hiệu. Tình trạng thực tế của chính chiếc máy toàn đạc được giao mới là yếu tố cần kiểm tra kỹ.

Kết luận

Khi thuê máy toàn đạc điện tử, giá thuê chỉ là một trong nhiều yếu tố cần xem xét. Một thiết bị giá rẻ nhưng sai số lớn, pin yếu hoặc thường xuyên gặp lỗi có thể khiến chi phí thực tế của dự án tăng lên do phải đo lại và mất thời gian xử lý.

Có thể ghi nhớ 5 nguyên tắc:

Đúng máy – Đúng độ chính xác – Kiểm tra trước khi nhận – Đủ phụ kiện – Có hỗ trợ kỹ thuật.

Đặc biệt, với các công việc bố trí và kiểm tra công trình, nên luôn đo kiểm tra trên điểm đã biết trước khi bắt đầu công việc chính thức.